Mgħannaq mal-quċċata tal-għolja fil-ponta tal-peniżola tal-Birgu, Forti Sant’Anġlu ilu jżomm ħarstu fuq il-Port il-Kbir sa minn żmien żemżem. Dan is-sit jaf ilu jiġi użat sa minn żmien in-Neolitiku, filwaqt li l-quċċata ta’ daqs konvenjenti u mperrċa tiegħu jidher li serviet ta’ bażi għall-bini ta’ kumpless monumentali reliġjuż fl-era klassika. Fil-fatt, il-binja preżenti tinkorpora ħajt li jmur lura għal dan iż-żmien imbiegħed.
L-addattament ta’ dan il-kumpless għal post ta’ difiża hu komunament attribwit lill-Għarab, li saltnu fuq dawn il-gżejjer mit-870 sal-1091. Skond it-tradizzjoni, il-Konti Ruġġieru waqqaf knisja f’dan il-forti hekk kif rebħu l-battalja fl-1091. Is-seklu 13, imbagħad, jagħtina l-ewwel deskrizzjoni ta’ dan il-kastell. Sal-1274, il-Forti Sant’Anġlu jew Catrum Maris (il-kastell ta’ ħdejn il-baħar) kif kien magħruf f’dak iż-żmien, kien jikkonsisti f’żewġ linji ta’ swar, sewwasew il-kastell t’isfel jew ta’ barra u l-kastell ta’ fuq jew ta’ ġewwa. Kull waħda minn dawn il-linji kienet imsaħħa b’numru ta’ torrijiet tondi. Aktar importanti minn hekk, dan il-kastell kien meqjus mill-ħakkiema fi Sqallija bħala garanzija tal-interessi tagħhom fil-gżejjer Maltin, u għaldaqstant kien amministrat minn Sqallin li kienu jgawdu l-fiduċja tagħhom.
Minkejja li mhux dejjem kien jitmexxa fl-aħjar interessi tal-poplu ta’ dawn il-gżejjer, il-kastell ta’ ħdejn il-baħar kien jagħti serħan il-moħħ lill-istess abitanti u kellu rwol ewlieni fl-iżvilupp tas-subborg tal-Birgu. Dan tal-aħħar kien l-uniku raħal li baqa jiffjorixxi wara ż-żieda tat-theddida tal-furbani. L-importanza strateġika ta’ Sant’Anġlu toħroġ ukoll mill-fatt li dan il-kastell irnexxielu jxejjen l-ewwel attakk Ottoman f’Malta fl-1488.
Wara l-1530, il-mexxejja l-ġodda tal-Gżejjer Maltin bidlu dan il-kastell fil-kwartieri ġenerali tagħhom u saħħu l-binja antika tiegħu permezz ta’ diversi pjattaformi għall-artillerija. Fl-istess waqt, huma bdew jirreferu għalih bħala l-Forti ta’ Sant’Anġlu. Dan it-titjib strutturali ġedded il-ħajja ta’ dan l-għassies tal-Port il-Kbir u biddlu f’magna tal-gwerra li lagħbet parti determinant waqt l-Assedju l-Kbir tal-1565.
Biżżejjed insemmu li dan il-forti kien iservi bħala ċentru għall-kordinazzjoni tal-istrateġiji difensivi u offensivi, bħala maħżen ewlieni għall-provisti, bħala l-batterija ewlenija għall-attakk tal-pożizzjonijiet tal-Ottomani fuq l-għoljiet ta’ Xebb-er-Ras (il-Belt Valletta) u tas-Salvatur (il-Kalkara), u kellu rwol prinċipali fl-isfrattar tal-attakk fuq l-Isla nhar il-15 ta’ Lulju.
It-trasferiment tal-kwartieri ġenerali tal-Ordni għall-Belt Valletta fl-1571 u l-ħolqien ta’ sistema impressjonanti ta’ linji ta’ difiża mad-dawra tal-Port il-Kbir, u eventwalment mal-bqija tal-kosta tal-Gżejjer Maltin, ma naqqar xejn mill-importanza tal-Forti Sant’Anġlu fl-iskema difensiva. Fil-fatt, fis-snin 80 tas-seklu 17, l-inġinier militari Olandis Carlos Grunenbergh xpruna l-bidla tiegħu f’fortizza maestuża. Fost l-oħrajn, din kienet armata b’erba batteriji b’total ta’ 50 kanun immirati lejn id-daħla tal-Port il-Kbir.
Il-vokazzjoni ta’ dan il-Forti baqgħet sħiħa mal-wasla tal-kolonizzaturi Brittaniċi fil-bidu tas-seklu 19. Il-qawwa straordinarja tal-batteriji tiegħu ġġeddet permezz tal-introduzzjoni ta’ tliet kanuni armati b’kanna għall-balal ta’ 9 pulzieri. F’qasir żmien, però, dawn tilfu l-iskop tagħom peress li d-daħla tal-Port il-Kbir kienet mgħassa permezz ta’ żewġ kanuni ġganteski fil-Forti Rinella (il-Kalkara) u fil-Forti Cambridge (Tas-Sliema) rispettivament.
Għalhekk, il-Forti Sant’Anġlu rċieva rwol ġdid u daqstant prestiġjuż fi żmien 20 sena. Fl-1906, il-Flotta tal-Mediterran fi ħdan ir-Royal Navy ċaqalqet il-kwartieri ġenerali tagħha għal dan il-forti ikoniku. Dan dlonk inbidel f’bastiment tal-ġebel, sewwasew bażi navali fuq l-art immexxija fuq l-istess linji ta’ bastiment. Dan il-bastiment tal-ġebel ingħata l-isem HMS Egmont fl-1912, u eventwalment HMS St Angelo fl-1933.
Forti Sant’Anġlu reġa’ daħal fl-azzjoni matul it-Tieni Gwerra Dinjija, b’mod partikulari fil-ġlieda kontra l-attakki tal-Assi mill-ajru. Ta’ min jinnota wkoll li dan kien l-aħħar sit militari li ġie vakat mill-forzi militari barranin fil-31 ta’ Marzu 1979.
