Il-popolazzjoni ta’ Bormla bdiet tikber ġmiela wara l-wasla tal-Ordni fl-1530, u fl-assenza ta’ knisja parrokkjali fil-lokal, il-ħtiġijiet spiritwali ta’ din il-komunità kienu moqdija mill-Knisja tal-Madonna tas-Sokkors li kienet tinsab fl-istess sit tal-knisja parrokkjali tal-lum. Dawn l-akkwati ġarbu saram kbir matul l-Assedju tal-1565, iżda l-ħajja marret lura għan-normalità f’qasir żmien u l-poplazzjoni telgħet għal 1200 ruħ sal-1575. Dan wassal lill-Bormliżi biex jagħmlu talba għall-preżenza kontinwa ta’ saċerdot, liema talba ntlaqgħet mill-Viżitatur Appostoliku Pietro Dusina bil-kundizzjoni li s-sagrament tal-magħmudija jingħata biss mill-Knisja Parrokkjali ta’ San Lawrenz fil-Birgu. Il-popolazzjoni kompliet tiżdied u għaldaqstant il-Bormliżi għamlu talba formali għat-twaqqif ta’ parroċċa fl-1584. Din saret realtà fl-1587.
Il-Bini tal-Knisja
Il-knisja tinsab fil-quċċata ta’ promontorju ċkejken magħruf bħala l-Għolja tal-Ġonna. L-eqdem knisja fuq dan is-sit jidher li nbniet lejn l-aħħar tas-seklu 15. Din tkabbret fl-1627, iżda l-knisja li naraw illum bdiet tinbena fis-snin 80 tas-seklu 17. Ix-xogħol dam sejjer sal-ewwel deċenji tas-seklu 18. L-Isqof Paolo Alpheran De Bussan ikkonsagraha u biddel it-titular għal Marija Immakulata fil-25 ta’ Mejju 1732. Matul is-seklu 19, imbagħad, il-kappelli tal-ġnub ġew immodifikati.
Il-Faċċata
Il-faċċata tistrieħ fuq zuntier imtarraġ u hi maqsuma f’ħames bajjiet. Il-bajja ċentrali hi definita minn pilastri doppji u frontispizju. Il-bieb ewlieni hu kkumplimentat minn żewġ bibien sekondarji, fiċ-ċentru tal-bajjiet biswithom. Dawn il-bibien huma kollha inkurunati minn frontispizji prominenti. Il-bajjiet ta’ barra, imbagħad, iservu ta’ bażi għall-kampnari massiċċi. Fl-istess waqt, l-eleganza tal-piramidi ta’ fuq il-kampnari tkompli ssaħħaħ l-imponenza tal-kompożizzjoni ġenerali tal-faċċata. Imqassma fiż-żewġ kampnari nsibu sitt iqniepen, bl-akbar fosthom maħduma minn Giulio Cauchi fl-1895. Din il-faċċata hi mogħnija wkoll b’arloġġ maħdum minn Mikelanġ Sapiano fl-1893. L-istatwa tal-Immakulata Kunċizzjoni nħadmet ġewwa Carrara, l-Italja, fuq disinn ta’ Abraham Gatt.
Minn Ġewwa
Il-knisja tikkonsisti f’salib Latin, sewwasew korsija, żewġ kappelluni u kor. Il-korsija tikkonsisti fi tliet bajjiet u hi msaqqfa b’volta tal-erba’ flieli. L-istess sistema ta’ tisqif tinsab fil-kappelluni u l-kor. Dawn il-volti huma magħquda flimkien permezz ta’ koppla. Il-Kolleġjata ta’ Marija Bambina għandha wkoll erba’ kappelli fuq kull naħa, tlieta mal-ġnub tal-korsija u oħra fil-ġenb ta’ ġewwa tal-kappelluni. Ix-xogħlijiet tal-irħam li jagħnu din il-knisja jinkludu l-artali, il-paviment, il-battisteru u kif ukoll waħda mill-kopletti.
Opri tal-Arti
Il-kollezzjoni tal-opri tal-arti li għandha din il-knisja hi tassew impressjonanti. Mingħajr dubju l-istatwa titulari bil-pedestall, il-bradella u l-bankun tagħha huma fost l-aktar prominenti. Daqstant ewlieni hu l-kwadru titulari li tpitter minn Pietro Paolo Caruana fl-1828. Dan ġie inkurunat mill-Kardinal Domenico Ferrata fl-1905, u eventwalment imżejjen bi stellarju tad-deheb mill-Kardinal Federico Tedeschini.
Dati Ewlenin
Seklu 15: bini tal-knisja tal-Madonna tas-Sokkors fuq l-Għolja tal-Ġonna
1587: twaqqif tal-Parroċċa ta’ Bormla
1627: tkabbir tal-Knisja tal-Madonna tas-Sokkors
Seklu 17: bini tal-knisja preżenti
1732: konsagrazzjoni tal-knisja l-ġdida
1822: twaqqif tal-Kolleġġjata
1905: inkurunazzjoni tal-kwadru titulari u modifikazzjoni tal-istatwa titulari mid-ditta Antonio Ghezzi e Figlio f’Milan
1944: pellegrinaġġ nazzjonali bl-istatwa u bil-kwadru titulari minn Birkirkara fejn kienu miżmuma matul il-gwerra
1955: tiżjin tal-kwadru titulari bi stellarju tad-deheb
2022: tiżjin tal-kwadru titulari b’warda
