Il-faċċata prominenti tal-Palazz tal-Inkwiżitur tiddomina t-triq li twassal mid-daħla storika għall-pjazza ewlenija tal-Birgu, il-belt marittima li ngħatat l-isem Vittoriosa bħala tifkira tar-rebħa tal-Assedju l-Kbir fl-1565. Din il-ġawhra ta’ binja hija mogħnija bi spazji labirintużi, xhieda ta’ mijiet ta’ snin ta’ tibdil strutturali u kif ukoll stili arkitettoniċi differenti.
Il-binja preżenti tinkludi elementi li jmorru lura sa qabel il-wasla tal-Ordni fl-1530. Fil-fatt, il-Magnia Curia Castellania (il-qorti ċivili) li nbena fuq parti min dan is-sit ftit wara l-1530 jirrifletti t-taqsim u jinkorpora diversi ħitan ta’ dar b’bitħa bil-qalba tagħha, tipika tal-Medjuevu tardiv. Wara t-trasferiment tal-kwartieri tal-Ordni għall-Belt Valletta fl-1571, il-binja sfat battala, iżda mbagħad ingħatat lill-Uffiċċju tal-Inkwiżizzjoni fl-1574. Din kienet ferm iżgħar mill-Palazz tal-lum, tant li kienet tokkupa biss il-kantuniera tal-majjistral tiegħu. Is-sidien il-ġodda dlonk imbarkaw fuq programm ta’ tkabbir u tibdil strutturali sabiex jiġu akkomodati l-ħtiġijiet tal-Uffiċċju tal-Inkwiżizzjoni u tad-delegazzjoni Appostolika. Għaldaqstant, il-proprjetajiet kollha li kienu jinsabu fuq il-firxa preżenti tal-Palazz inxtraw sas-snin ħamsin tas-seklu sbatax.
Fl-istess waqt, l-inkwiżituri rispettivi nedew numru ta’ proġetti ta’ tisbiħ sabiex jibdlu l-partijiet pubbliċi u residenzjali tal-kumpless f’palazz tipiku Ruman. Dan il-pjan ingħata mbuttatura ġmielha fi żmien l-Inkwiżitur Francesco Stoppani, li qabbad lill-Arkitett Romano Carapecchia u xpruna l-aktar proġett strutturali determinanti matul l-1733 u l-1734. Il-parti l-kbira tas-sular ta’ fuq żdiedet wara.
F’Malta, l-inkwiżituri kellhom responsabbiltajiet oħra minbarra t-tmexxija tal-istess uffiċċju. Huma kienu jservu wkoll ta’ delegati appostoliċi (illum magħrufa bħala nunzji). Dawn tal-aħħar kienu ġew introdotti mill-Papa Girgor XIII (1572-1585) sabiex isegwu l-implimentazzjoni tal-Kontro Riforma. Bħala nunzji, l-inkwiżituri kienu jikkordinaw il-ħidma bejn is-Sant Uffiċċju u l-Gvern tal-Ordni. L-istess inkwiżituri f’Malta kienu fdati wkoll bit-tmexxija tal-uffiċċju tar-Reveranda Fabbrica di San Pietro, l-istituzzjoni responsabbli mill-bini tal-Bażilika ta’ San Pietru fil-Vatikan. L-inkwiżituri ta’ Malta kienu jieħdu sehem attiv ukoll fir-rahan tal-ilsiera minn artijiet Musulmani u fl-espedizzjonijiet missjunarji fil-Lvant u fl-Afrika ta’ Fuq.
L-inkwiżituri kollha li servew f’Malta kienu ġejjin minn familji tat-tajjeb minn Ruma jew bliet ewlenin oħra tal-Italja. Huma kienu jkunu pjuttost żgħar. Spiss, dan l-inkarigu kien ikun wieħed minn tal-ewwel fil-karriera tagħhom, tant li ħafna minnhom kienu jingħataw ħatriet prestiġġjużi wara l-ħidma f’Malta. Biżżejjed jiġi nnutat li 25 mill-61 persuna li ngħataw l-Uffiċċju ta’ inkwiżitur f’Malta ġew appuntati kardinali, filwaqt li tnejn oħra laħqu papiet. Dawn tal-aħħar huma Alessandru VII (1655-1667) u Innocent XII (1691-1700).
Wara l-abolizzjoni tal-Inkwiżizzjoni Rumana minn Malta fl-1798, il-Palazz tal-Inkwiżitur serva bħala residenza tal-Kmandant Franċiż tad-Distrett tal-Kottonera bejn l-1798 u l-1800. Wara, dan beda jintuża bħala akkomodazzjoni għall-uffiċċjali Ingliżi u kif ukoll bħala sptar militari. Eventwalment, dan ġie dekomissjonat fl-1900, filwaqt li fl-1926, waqa’ f’idejn l-awtoritajiet tad-Dipartiment tal-Mużewijiet. Ftit wara ngħata bidu għall-proġett ta’ restawr li wassal għall-ftuħ tiegħu bħala dar storika. Madankollu, dan kellu jingħalaq ftit tas-snin wara peress li l-Patrijiet Dumnikani ġew akkomodati fih wara li l-kunvent u l-knisja tagħhom iġġarrfu bil-bumbardamenti tal-għadu fl-1942. Dan reġa’ lura għand id-Dipartiment tal-Mużewijiet fil-bidu tas-snin sittin, u nfetaħ mill-ġdid għall-pubbliku fl-1966.
Illum, il-Palazz tal-Inkwiżitur joffri esperjenza partikolari. Din tinqasam fil-parti domestika u tal-kċina, il-piano nobile (li jinkludi s-swali ewlenin u l-kwartieri residenzjali), u l-faċilitajiet tas-Sant Uffiċċju (sewwasew it-tribunal, il-kamra tat-tortura u l-ħabs). Is-swali tal-Palazz joffru wkoll ħarsa lejn l-influwenza tal-Inkwiżizzjoni Rumana fuq it-tiswir tal-kultura reliġjuża fil-gżejjer Maltin.
