Il-knisja dedikata lil Sidtna Marija tal-Porto Salvu hija magħrufa bħala ta’ San Filippu. Dan għaliex fl-1662, l-Isqof Miguel Juan Balaguer Camarasa għadda din il-knisja lill-komunitá ta’ saċerdoti Sengleani msieħba fil-Kongregazzjoni tal-Oratorjani mwaqqfa minn San Filippu Neri ġewwa Ruma fis-snin 70 tas-seklu 16. Komunitá simili kienet ġiet stabbilita fil-Birgu (ara IL-KNISJA U L-KUNVENT TA’ SANTA MARIJA TAL-ANĠLI, IL-BIRGU). Fi ftit tas-snin, din il-Komunitá ta’ Oratorjani kibret ġmielha, tant li bniet kunvent fl-1669.
Il-Bini tal-Knisja
Il-knisja taf il-bidu tagħha fl-1596, u ġiet mibnija fuq inizjattiva tal-Kappillan Vincenzo Caruana sabiex jintlaħqu aħjar il-ħtiġijiet spiritwali tal-abitanti tal-ponta tal-Isla. Id-dedikazzjoni lill-Viżitazzjoni tal-Madonna lil Santa Eliżabetta, jew kif inhi popolarment magħrufa Santa Marija tal-Portu Salvu, kellha tifsira speċjali għall-baħħara u għal dawk kollha li kienu jaqilgħu l-għajxien tagħhom mill-port. Din il-knisja nbniet mill-ġdid bejn l-1670 u l-1690. Fl-1743, imbagħad, din tkabbret u ġiet mżejna b’koppla fuq disinn ta’ Petruzzo Debono. Il-konsagrazzjoni tagħha saret mill-Isqof Vincenzo Labini fl-1781.
Il-Faċċata
Il-knisja tħares fuq id-daħla tal-Port il-Kbir. It-truf tal-faċċata huma definiti bil-pilastri, però l-aktar element li jispikka huwa l-bieb ewlieni. Dan jintlaħaq permezz ta’ zuntier b’żewġ turġien laterali. L-ispazju ta’ fuq il-bieb hu meħud minn gallerija tal-ġebel miftuħa. Fuqha, imbagħad, hemm niċċa bl-istatwa tal-Madonna bil-Bambin. Din in-niċċa twassal sal-gwarniċun u hija inkurunata bi frontispizju.
Minn Ġewwa
Il-knisja għandha forma ta’ salib Latin, sewwasew korsija bi tliet bajjiet, żewġ kappelluni u kor. Il-kwadru titulari juri lill-Madonna tal-Portu Salvu tbierek il-Port il-Kbir fil-preżenza ta’ San Pawl, Sant’Agata, Santa Katerina ta’ Lixandra u Sant’Iermu. Dan il-kwadru huwa xogħol Stefano Erardi u huwa kkumplimentat bi prospettiva elaborata maħduma minn Pietro Paolo Zahra.
Tagħrif ieħor
Fl-1928 miet l-aħħar membru tal-Kongregazzjoni tal-Oratorjani u t-tmexxija ta’ din il-knisja għaddiet f’idejn Dun Anton Galea. Imbagħad, hekk kif il-bażilika sfat imġarrfa mill-ħbit tal-għadu, din il-knisja serviet ta’ knisja parrokkjali sa Awissu 1957. Fil-bidu tal-1958, il-knisja u l-kunvent għaddew f’idejn il-Patrijiet Ġiżwiti, li damu jservu minn hawn sal-2005. Fl-2008, imbagħad, dawn għaddew f’idejn is-Salesjani.
Dati Ewlenin
1596: bini tal-ewwel knisja fuq dan is-sit
1655: bini ta’ dar żgħira ħdejn l-istess knisja
1661: talba għall-użu tal-knisja u tad-dar minn grupp ta’ saċerdoti msieħba fil-Kongregazzjoni tal-Oratorjani
1662: għotja tal-knisja u tad-dar lill-Kongregazzjoni tal-Oratorjani
1669: bini tal-kunvent
1670-90: twaqqigħ tal-knisja l-antika u bini tal-ġdida
1743: tkabbir tal-knisja u l-bini tal-koppla
1943-57: użu bħala Knisja Parrokkjali proviżorja
1958-2005: amministrata mill-Patrijiet Ġiżwiti
2008: mgħoddija lill-Patrijiet Salesjani
