GIANNI VELLA
Gianni Vella twieled Bormla u beda juri interess fl-arti minn eta’ żgħira. Huwa kien inkoraġġut biex jipproduċi xogħol għall-Knisja tal-Immakulata Kunċizzjoni fil-bidu tal-karriera tiegħu.
Student ta’ Giuseppe Cali, għal seba’ snin studja ma’ Attilio Palombi. Dan kien attiv ħafna f’ Ruma bejn 1883 u l-1889 u ħadem fuq ħafna kummissjonijiet fi knejjes bħal La capella della Polonia. Palombi kien tal-istil Purista tardiv, liema stil kien iħares lejn iż-żmien Rinaxximentali u s-sempliċita fl-arti mingħajr ma jissagrifika il-ħila u s-sengħa artistika. Fl-apprendistat, Vella tgħallem is-sengħa tal-fresco, teknika użata minn Palombi anki f’ Malta.
Attilio Palombi ħeġġeġ lil Vella jmur jistudja fil-British Academy f’ Ruma fejn rebaħ ħafna premjijiet. Fl-1912, Vella rritorna lura Malta u fetaħ laboratorju tal-arti (bottega/studju) fil-Belt Valletta. Huwa ħadem prinċipalment fuq l-arti sagra, vilel u palazzi. Vella kien artista versatili ħafna li ħadem b’ medja diversi.
F’ Ruma, huwa kien espost u influenzat minn Pre-Raphaelisti, Impressjonisti u l-Macchiaioli Taljani, Realisti u Art Nouveau jew Stile Floreale kif kien magħruf fl-Italja. Vella kien konxju tal-avvanzi fl-Arti Moderna, wara kollox huwa kien kontemporanju ta’ Pablo Picasso. B’ danakollu l- istil tal-Art Nouveau, stil għal kollox ġdid fl-Arti sagra Maltija, kien ippreferut mill-artist Malti. Il-Qalb Imqaddsa ta’ Ġesu’, f’ Birkirkara, huwa wieħed mill-aħjar rappreżentazzjoni ta’ dan l-istil.
Barra x-xogħol sagru, huwa magħruf għall-pittura famuża tas-Sette Giugno u d-disinn tal-monument tas-Sette Giugno fl-Addolorata. Dan tal-aħħar huwa xogħol ta’ Boris Edwards. Edwards kien skultur Russu li fittex refuġju f’ Malta wara l-qawmien Kommunista. Boris Edwards u Gianni Vella saru ħbieb meta kienu l-Accademia Belle Arti ġewwa Ruma.
Il-pittura tas-Sette Giugno huwa wieħed mix-xogħolijiet importanti fl-Arti Maltija għax l-artist kien preżenti waqt l-avvenimenti drammatiċi li seħħew fis-7 ta’ Ġunju 1919 fiċ-Circolo Giovanile Malta. Vella jurina d-drama u r-rabja flimkien mal-abilita tiegħu li viżwalment jirrakkonta dak li seħħ dakinhar. Wieħed jista’ jħoss l-irvell nazzjonali kontra l-ħakma kolonjali Brittanika, fejn huwa rnexxilu jaqbad l-immaġni tal-poplu Malti tul is-snin f’ mument wieħed. Meta naħsbu fuq l-irvellijiet tas-Sette Giugno, l-ewwel ħsieb imur fuq il-pittura ta’ Gianni Vella.
Il-monument taċ-Ċimiterju tal-Addolorata kien iddisinjat minn Vella. Dan il-kapolavur kien parti minn kompetizzjoni fejn fiha kkompetew uħud mill-aqwa talent artistiku Malti. Inawgurat fl-1925, Boris Edwards ma rnexxilux jara xogħolu fil-post għax huwa miet fl-1924 minn attakk tal-qalb. Gianni Vella u Boris Edwards irnexxilhom joħolqu monument fl-istil tal-Art Nouveau.
